| FERİSİLER Kökleri İÖ ikinci yüzyıldan Hasidim dönemine kadar dayanmaktadır (bkz. Mar.2:16 ve ilgili not). | 1. Sadece Tora’yı (EskiAntlaşma’nın ilk beş kitabı) ve Tora kadar yetkili ve eşit derecede esinlenmiş saydıkları sözlü yasaları kabul ederlerdi. 2. Özgür irade ile seçilmişlik konusunda orta bir görüşe sahiptiler; ne özgür irade ne de Tanrı’nın egemenliği hakkındaki görüşleri diğerine baskın geliyordu. 3. Meleklerin ve cinlerin kendi aralarında yetki dereceleri olduğunu kabul ederlerdi. 4. Ölümden sonraki hayata inanırlardı. 5. Ruhların ölümsüzlüğüne ve ölümden sonra ödül ve cezanın olduğuna inanırlardı. 6. İnsanlar arasında eşitliğin ateşli savunucularıydılar. 7. Öğretilerinde teolojik konulardan ziyade ahlâksal konular ağırlık taşırdı. |
| SADUKİLER Başlangıçlarımuhtemelen(İÖ166–63) Hasmonlardöneminedayanır.Bumezhep, İS 70’te Yeruşalim’in işgali ve tapınağın yıkılmasıyla dağılmıştır. | 1. Sözlü yasanın yetkisini ve geçerliliğini reddediyorlardı. 2. Kutsal Yasa’yı Ferisiler’e göre daha birebir anlamıyla yorumluyorlardı. 3. Levililer’e özgü paklığa çok önem verirlerdi. 4. Her şeyi özgür iradeye bağlıyorlardı. 5. Ölümden dirilişe ve ölümden sonraki hayata inanmıyorlardı. 6. Meleklerin ve cinlerin varlığına inanmıyorlardı. 7. Ruhsal bir dünya olduğunu kabul etmiyorlardı. 8. Sadece Musa’nın kitaplarını Kutsal Yazılar olarak kabul ediyorlardı. |
| ESENİLER MuhtemelenFerisiler’lebirlikteHasidim döneminde ortaya çıktılar ve daha sonra onlardanayrıldılar(1.MakabelerMar.2:42; Mar.7:13). Yaklaşık İÖ 165–155’te Suriyeliler’e karşı başlatılan bir ayaklanmada Makabeler’in yanında savaşan katı ve milliyetçi bir gruptu. | 1. Tevrat’ın dinsel temizlikle ilgili kuralları katı bir şekilde uyguluyorlardı. 2. Malların ortak kullanımını benimsemişlerdi. 3. Topluluk içi sorumluluk duyguları çok gelişmişti. 4. Gündelik tapınmanın yanı sıra Kutsal Yazılar’ı her gün okumaya önem verirlerdi. 5. Dindar ve itaatkâr olmaya ant içmek zorunluydu. 6. Kutsal günlerde ve bayramlarda sunular sunarlardı. 7. İlke olarak evliliğe karşı olmamalarına rağmen, evlenmekten kaçınırlardı. 8. Olan biten her şeyi kadere bağlarlardı. |
| YURTSEVERLER Yaklaşık İÖ 6’da Büyük Hirodes’in krallığı döneminde ortaya çıktılar ve İS 73’te Masada’da katledildiler. | 1. Putperestbirimparatoravergivermeyekarşıçıkıyorlardı,çünkü“yalnızca Tanrı’ya bağlı olma” ilkesine karşı bir uygulama olarak görüyorlardı. 2. Yahudi geleneğinin ateşli taraftarıydılar. 3. İyi bir sonuç sağladığı sürece şiddetin gerekliliğine inanırlardı. 4. Kutsal Topraklar’da Grekçe konuşulmasına karşıydılar. |
Eski Antlaşma ve Antik Metinler
Kutsal Kitap’ta Yer Alan Başlıca Antlaşmalar
İbrani Takvimi ve Önemli Günler
Eski Antlaşma’da Bayramlar ve Diğer Kutsal Günler
Eski Antlaşma’da Toplumsal Düzene İlişkin Konular
Süleyman’ın İnşa Ettiği Tapınak
Süleyman’ın Özdeyişleri’ne Göre Bilge Kişi: Ana Hatlar
Hezekiel’in Görümündeki Tapınak
Sinoptik Müjdelerin Tarihsel Sıralaması
İsa Mesih’in Anlattığı Benzetmeler
İsa Mesih’in Dirildikten Sonra Görünmesi