İncil’e göre, İsa Mesih’in kendisi ne bir kitap yazdı ne de kendisine gökten bir kitap indirildi. İncil’de İsa’nın, Tanrı’yı bize açıklamak için dünyaya gelmiş olan “Tanrı Sözü” olduğu belirtilir (Yu.1:1-18). İbraniler Mektubu’nun yazarı da aynı konuya değinerek şöyle der:
“Tanrı eski zamanlarda peygamberler aracılığıyla birçok kez ve çeşitli yollardan atalarımıza seslendi. Bu s on çağda da her şeyin mirasçısı olarak belirlediği ve aracılığıyla evreni yarattığı kendi Oğlu’yla bize seslenmiştir” (İbr.1:1-2).
Tanrı Sözü olan İsa Mesih’in yaptıklarını ve öğrettiklerini yazılı olarak aktarma görevi ise İsa’nın öğrencilerine verildi. Kendisinden, “İsa’nın sevdiği öğrenci” diye söz edilen Yuhanna, ilk mektubu olan 1Yu.1:1-3 ayetlerinde kendi görevini şöyle tanımlar:
“Yaşam Sözü’yle ilgili olarak başlangıçtan beri var olanı, işittiğimizi, gözlerimizle gördüğümüzü, seyredip ellerimizle dokunduğumuzu duyuruyoruz. Yaşam açıkça göründü, O’nu gördük ve O’na tanıklık ediyoruz. Baba’yla birlikte olup bize görünmüş olan sonsuz Yaşam’ı size duyuruyoruz. Evet, sizin de bizlerle pa ydaşlığınız olsun diye gördüğümüzü, işittiğimizi size duyuruyoruz.”
İsa’nın elçileri (havaril eri) O’na ilişkin bilgileri başlangıçta sözlü olarak aktardılar. Ama yıllar sonra bu bilgiler in sağlıklı bir şekilde korunması amacıyla hem elçiler hem de onların yakın arkadaşları İsa’nın yaşamına ilişkin bilgileri yazıya geçirdiler (2Pe.1:12-21). Yuhanna, kendi adıyla anılan kitabı kaleme almasının nedenini bölüm 2Pe.20:30-31’de şöyle açıklar:
“İsa, öğrencilerinin önünde, bu kitapta yazılı olmayan başka birçok doğaüstü belirti gerçekleştirdi. Ne var ki yazılanlar, İsa’nın, Tanrı’nın Oğlu Mesih olduğuna iman edesiniz ve iman ederek O’nun adıyla yaşama kavuşasınız diye yazılmıştır.”
Luka ise bildiklerini neden yazıya döktüğünü, kitabının 2Pe.1:1-4 ayetlerinde açıklar:
“Sayın Teofilos, Birçok kişi aramızda olup bitenlerin tarihçesini ya zmaya girişti. Nitekim başlangıçtan beri bu olayların görgü tanığı ve Tanrı sözünün hizmetkârı olanlar bunları bize ilettiler. Ben de tüm bu olayları ta başından özenle araştırmış biri olarak bunları sana sırasıyla yazmayı uygun gördüm. Öyle ki, sana verilen bilgilerin doğruluğunu bilesin.” Luka ayrıca “Elçilerin İşleri” kitabının da yazarıdır. Bu kitapta, İsa Mesih’e ilişkin göksel bildirinin, İsa’nın ölüm ve dirilişinden sonra nasıl yayıldığını anlatır. Böylece Elçi Pavlus’un bugünkü Anadolu’yu ve Yunanistan’ı gezerek Müjde’yi nasıl yaydığını, bu bölgelerdeki yeni imanlı topluluklarının nasıl filizlendiğini aktarır.
İncil’de yer alan mektuplar ise Pavlus ve İsa’nın öteki öğrencileri tarafından bu ilk imanlı topluluklarına yol göstermek, İsa’nın öğretilerine uygun bir yaşam sürm elerini sağlamak ve karşılaştıkları sorunların üstesinden nasıl gelebileceklerini göstermek amacıyla kaleme alındı. İsa Mesih ile ilgili öğretiyi derinlemesine açıklayan bu mektuplar, İncil’in diğer kısımları gibi, Kutsal Ruh’un esiniyle yazıldı. Nitekim İsa’nın kendisi şöyle demişti:
“Size daha çok söyleyeceklerim var, ama şimdi bunlara dayanamazsınız. Ne var ki O, yani Gerçeğin Ruhu gelince, sizi tüm gerçeğe yönlendirecek. Çünkü kendiliğinden konuşmayacak, yalnız duyduklarını söyleyecek ve gelecekte olacakları size bildirecek. O beni yüceltecek. Çünkü benim olandan alıp size bildirecek” (Yu.16:12-14; ayrıca bkz. 14:26 ve 15:26).
İncil’in sonunda yer alan Vahiy ise “yakın zamanda olması beklenen olaylar”la ilgili peygamberlik sözlerini içerir. Kitapçık, ilk yüzyılda bugünkü Ege Bölgesi’nde kurulmuş olan yedi imanlı topluluğuna hitaben yazılmıştır.
İncil, yirmi yedi ki tapçıktan oluşur. Bunların hepsi Kutsal Ruh’un esinidir. Örneğin Petrus’un kendisi de Pavlus’un mektuplarını “kutsal yazılar” olarak benimsediğini açıkça yazar (2Pe.3:16; ayrıca bkz. Bilgi Kutusu: Kutsal Yazılar’ın Yetkisi). 2Ti.3:16’da belirtildiği gibi, “Kutsal Yazılar’ın tümü Tanrı esinlemesidir ve öğretmek, azarlamak, yola getirmek, doğruluk konusunda eğitmek için yararlıdır. Bunlar sayesinde Tanrı adamı her iyi iş için donatılmış olarak yetkin olur.”
Müjde olarak çevrilen sözcük Yeni Antlaşma’da üç anlamda kullanılır. Çoğul olarak kullanılan “Müjdeler”, Yeni Antlaşma’nın (İncil’in) ilk dört kısmına verilen addır. İkinci olarak, İsa’nın yeryüzündeyken duyurduğu, Tanrı’nın Egemenliği’ni temel alan, tüm uluslara duyurulan ve iman edenlerin yüreklerine işleyen, ancak özellikle İsa’ya ve O’nun hizmetine odaklanan kurtuluş müjdesidir. Üçüncü olarak, İsa Mesih’in dirilişinin ardından, Mesih’in öğrencilerini görevlendirmesiyle ve Kutsal Ruh’un imanlılara verilmesiyle temellenen imanlılar topluluğunun (kilisenin) Mesih’in hizmetini tamamlamaya yönelik olan kurtuluş müjdesini duyurma hareketidir.
İncil’in, İsa Mesih’in hayatını aktaran ilk dört kısmının her biri “müjde” adıyla anılır (Matta Müjdesi, Markos Müjdesi, Luka Müjdesi, Yuhanna Müjdesi); çünkü Tanrı özüne sahip İsa Mesih’in, Adem’le Havva’nın günahıyla birlikte bozulan Tanrı-insan, insan-insan ilişkisine barış getirmeye, aradaki günah engelini kaldırmak üzere günahlı insanlık yerine kutsal kurban olarak kendi canını çarmıhta verip üçüncü gün d irilerek insanı (günah kaynakl ı) ruhsal ölüme mahkûmiyetten kurtarmıştır. Tanrı, insanın günahının bedelini ödemiş, ona günah ve ölümün pençesinden kurtuluş sağlayacak bir yol açmıştır. İşte, İncil’in bu kısımlarının “müjde” olarak adlandırılmasının nedeni de budur.
Müjdelerin her biri güvenilir, Tanrı’dan esinlenen, yetkili ve tek kurtuluş müjdesinin temellerini eşsiz bakış açısıyla açıklar. Bu dört kitap, özellikle Rab’bin çarmıha gerildiği ve üç gün sonra dirildiği hafta içinde gerçekleşen olaylara odaklanmaktadır. Aynı konuyu farklı biçimlerde aktardıklarından dolayı her kitabın kendine has bir vurgusu bulunmaktadır. Elimizde Rab İsa’nın kişiliğinin zenginliğini sergile yecek dört bakış açısı bulunması sayesinde O’nun hakkında sahip olduğumuz bilgi daha geniş ve derindir. Bu bakış açıları birbirlerini tamamlar ve bir bütün olarak Mesih’le ilgili kapsamlı tasvirler yapar. İncil belirli bir kişiyi, onun kişiliğini, öğretilerini ve ölümünü konu eden eski döneme ait biyografiler gibi görünse de, sadece tarihsel anlatım veya yaşam öyküsünden ibaret olmayıp tanrısal esin yoluyla (seçilmiş ve derlenmiş) kaleme alınmış teolojik bir anlatımdır.
Müjdelerin her biri üç büyük amaç göz önünde bulundurularak kaleme alınmıştır:
Söz konusu duyuru ne anlamda ‘müjde’dir? Pavlus şöyle der: Müjde, “iman eden herkesin kurtuluşu için Tanrı’nın gücüdür. Çünkü Tanrı’nın insanı akladığı, Müj de’de açıklanır” (Rom.1:16-17). Dünyaya duyurulan bu kurtuluş müjdesini birkaç noktada özetleyebiliriz.
Aynı şekilde, insan herhangi bir d inin koyduğu kuralları uygulamakla kendini bu ümitsiz durumdan kurtaramaz. Kurtuluşu bu kuralları uygulamakta gören ki şinin, Tanrı’nın Yasası’nı eksiksizce yerine getirmesi şarttır. İnsanın bunu başaramayacağı apaçıktır. Zaten Tanrı’nın Yasası bizi kurtuluşa eriştirmek için değil, günahlı olduğumuzun bilincine varmamız için verilmiştir (Gal.2:16–Gal.3:29; Yak.2:10).
5. Tanrı bir yandan sevdiği insanları günahın getirdiği ölüm cezasından kurtarmak ister, öbür yandan da günahı cezasız bırakamaz. Bu ikilemin çözümü nedir? İşte İsa Mesih’in çarmıh üzerindeki ölümü burada anlam k azanmaktadır. Tanrı’nın özünden olan Mesih dünyaya gelip insan olarak doğdu, yaşadı, ama hiç günah işlemedi. Tanrı’nın sözünü duyurdu, mucizeler gerçekleştirdi, herkese iyilik yaptı ve bu eylemlerinden ötürü özellikle din adamlarının kendisine olan düşmanlığı arttı. Sonunda da çarmıha gerildi.
Ancak İsa’nın ölümü süregiden olayların doğurduğu bir sonuç değildi, bilinçli ve amaçlı bir eylemdi. Kendisi bunların o lacağını önceden bildirmişti (Mat.16:21; Mat.17:22-23; Mat.20:17-18). İsa Mesih gönüllü olarak sizin, benim, tüm insanların günahını yüklenerek çarmıha çıktı, bizim cezamızı çekti, bizim y erimize kurban oldu. Ölümünden üç gün sonra dirildi. Tüm bunlar, Tanrı’nın, Mesih’e iman edip O’na bağlanan herkesi aklaması için, Tanrı’nın tasarısına göre gerçekleşti (Rom.3:21-31; 1Ko.15:1-4; İbr.9:11–İbr.10:18; 1Yu.2:2).
6. İsa Mesih böyle bir şeyi nasıl yapabilir? Kendisi Tanrı’nın gönderdiği birçok peygamberden biri değil miydi? Evet, peygamberdi, ama aynı zamanda peygamberden çok üstün biriydi. İncil’in öğretisine göre İsa, Tevrat, Zebur ve peygamberlerin yazılarında geleceği bildirilen Mesih, Kurtarıcı Kral’dır. Çok sayıda önbildiri O’nun doğuşunu, yaşamını ve ölümünü yüzyıllar öncesinden haber verdi. İsa Mesih, Tanrı özünden olan Tanrı Sözü’nün ta kendisidir. Bu yüzden insanlara güvenilir bir kurtuluş armağan ı sunmaya yetkisi vardır (Yu.1:1-18; Yu.6:35 -48; Yu.10:1-30; Yu.11:2 5-26; Flp.2:5-11; Kol.1:15-20).
7. Tanrı, İsa Mesih’e iman eden herkese bu paha biçilmez armağanı sunmaktadır. Yeter ki, insan bu armağanı kabul etsin. İsa Mesih’i kendi Kurtarıcısı ve Önderi olarak benimseyen, günahına sırt çevirmeye karar veren, yaşamının yönetimini O’nun eline bırakan kişi kurtulur; günahı bağışlanır (Ef.1: 7); aklanıp Tanrı’yla ba rıştırılır (Rom.3:24; 2Ko.5:18-21); yeni ve sonsuz bir yaşamak avuşur (Yu.3:16); İsa Mesih’in vaat ettiği Kutsal Ruh’u alır (Yu.14:16–Yu.17:26); Tanrı yolunda yaşayabilmek için Kutsal Ruh sayesinde gereken güce sahip olur (Rom.8:1-11); cennete girip sonsuzluk boyunca Tanrı’yla canlı bir ilişki içinde yaşama güvencesini elde eder (1Yu.5:10-13).
İşte, özet olarak Müj de budur! Kötü haberle başlar: İnsan kendini kurtaramayacak kadar günahlıdır ve sonsuz cezayı hak etmiştir. Ama benzeri duyulmamış iyi bir haberle sonuçlanır: İsa Mesih ölüp dirilmekle biz insanlar için kurtuluş yolunu açmıştır. O’na iman eden, gerçek Müjde’ye kavuşur.
İncil, ilk yüzyılda doğu Akdeniz’in ticaret dili olan Grekçe’de elle yazıldı. Bugün hâlâ çeşitli kentlerimizde resmi binaların dışında görmeye alışık olduğumuz arzuhalciler gibi, ilk çağlarda da yazarların yanıbaşında her söylediklerini yazan yazıcılar vardı (1Pe.5:12; Rom.16:22).
Basım araçlarının kullanılmaya başlandığı 15. yüzyıla kadar İncil’in sadece ilk nüshaları değil, diğer tüm nüshaları da elle yazılageldi. Başlangıçta, genellikle yazı için kamıştan yapılan ve papirüs diye adlandırılan bir çeşit kâğıt kullanılırdı. Papirüsle ilgili en önemli sorun, zamanla esnekliğini yitirip kolay parçalanır hale gelmesiydi. Sonunda yerini daha dayanıklı olan parşömene, yüzeyi temizlenip kireç taşıyla doyurulmuş hayvan derisine bıraktı. Parşömen, adını bu türü zamanla geliştirip ihraç bile etmeye başlayan Bergama kentinden alır.
Dokuzuncu yüzyıla kadar metinler genellikle ayrık yazılan majüskül harflere benzerdi ve unsiyal diye nitelendirilen harflerle yazılırdı. Dokuzuncu yüzyılda bu harflerin yerini minüskül denen ve birleşik yazılan küçük harfler aldı. Daha az yer kaplayan bu harfler, yazımda da önemli bir hız sağladı. Bunun sonucu olarak kitaplar ucuzladı ve daha çok sayıda yazılmaya başlandı.
İncil’in eski nüshalarının önemli bir bölümü hâlâ elimizdedir. İlk yüzyıllarda metinlerin çoğu narin yapılı papirüsler üzerine yazıldığı için bunların çoğu günümüze ulaşamadı. Ulaşanlar ise, ne yazık ki ilk halini koruyamadığı için hasar görmüş kopuk parçalar halindedir. Bununla birlikte, çoğu Mısır çöllerinde yüzlerce yıl insan eli değmeden saklı kalmış, yapılan kazılar sonucu gün ışığına çıkarılmış doksan kadar papirüs bugün elimizin altında bulunuyor. Bunların en eskisi, ikinci yüzyılın ilk yarısına ait olup Manchester Üniversitesi’nin John Rylands Kütüphanesi’nde korunmaktadır. İS yaklaşık 200 yılına ait olup daha iyi korunmuş bir papirüs elyazması da bugün Dublin’deki Chester Beatty Kütüphanesi’nde muhafaza edilir. Ayrıca üçüncü ve dördüncü yüzyıllardan kalma İncil bölümlerini içeren çok sayıda papirüs vardır. Bunların yanı sıra daha dayanıklı olan üç bini aşkın parşömen elyazması da günümüze ulaşmış bulunuyor. İncil’e ilişkin arşiv listesinde, 274 adet majüskül harflerle, 2 795 adet de minüskül harflerle yazılmış parşömen elyazması yer alır. Sinaitikus ve Vatikanus diye bilinen elyazmaları dördüncü yüzyıla ait olan en ünlü metinlerdir.
Buna ek olarak İncil’in ilk yüzyıllara ait metninin güvenilirliğine dair kanıtlar sunan önemli sayıda başka kaynaklar da vardır. Bunların içinde kimi kiliselerde okunan ve İncil’den ayetler içeren 2 200’den fazla ayin kitabı sayılabilir. Ayrıca ilk kilise önderlerinin yazılarında İncil’den yapılmış alıntıların sayısı 86 000 gibi büyük bir rakama ulaşır. Son olarak İncil’in çeşitli dillere yapılmış çevirilerini de anmak gerekir. İkinci ve üçüncü yüzyıllara dayanan ilk İncil çevirileri, Latin, Süryani ve Kıpti dillerinde çıkar karşımıza. Bu metinler, İncil’in İS 300 yılından önceki metnine dair tarafsız kanıtlar teşkil ettikleri için önemlidirler.
Diğer eski kitapların durumuyla karşılaştırıldığında İncil metni için elimizin altında bulunan bunca kanıt dikkate değerdir. İkinci sırada, 647 adet elyazmasıyla desteklenen Homeros’un İlyada Destanı bulunur. Gerçekte dünyaca ünlü bazı yapıtların çok az sayıda nüshası elimize ulaşabilmiştir. Örneğin Tacitus’un Tarihler ve Olaylar (İS 100) adlı eseriyle ilgili olarak dokuzuncu ve on birinci yüzyılla rdan sadece birer elyazması ulaşmıştır günümüze. Bunca kanıt zenginliği, İncil’in günümüze sağlıklı biçimde ulaştığının güvenilir göstergeleridir.
Bunu böylece ortaya koyduktan sonra bir başka önemli konuya değinelim. Bir metni kopya etmek durumunda kalmış olan hemen herkes, bu işlem sırasında hata yapmanın ne denli kolay olduğunu kabul eder. Hele bu kopyalama işi, daha önce elle yapılmış kopyalardan yapılıyorsa, bazı hataların tekrarlanması kaçınılmazdır. Bu ne denle sayıları binleri aşan İncil elyazmaları arasında küçük farklılıklar olması beklenen bir durumdur. Ama elimizdeki tüm eski metinleri karşılaştırdığımızda genellikle farklılıkların nereden kaynaklandığını ve bu metinlerden hangisinin doğru olduğunu görmek mümkündür. Bu konuda gizli tutulacak bir şey yoktur. Hatta bugünkü İncil’in Grekçe baskılarında dipnot olarak eski nüshalar arasındaki farklılıklar açıkça belirtilir. Bununla birlikte metinlerdeki bu farklılıklar hiçbir noktada temel öğretileri etkileyecek çapta değildir.
Geriye bir soru kalıyor. İncil’deki yirmi yedi kitapçık nasıl bir araya getirilip tek geçerli metin olarak tanındı? Hepsi de İS 100 yılından önce yazıldı; ama bir kitap oluşturacak biçimde bir araya getirilmeleri zaman aldı.
Bu süreçte sözü edilebilecek birkaç etken vardır. Birincisi, mektuplar birbirine çok uzak çeşitli yerleşim birimlerine gönderilmişti. İlk yüzyıllarda haberleşme ve bilgi toplama gibi işlemlerin, bugünkünden daha yavaş olduğunu söylemeye gerek yok sanırız. Gerçekte hangi kitapçığın veya mektubun ne zaman nereye ulaştığını kesin olarak bilmiyoruz. İlk toplulukların, Müjde’yi diğer uluslara duyurmak gibi başka uğraşları da vardı. Bu arada büyük bask ılara göğüs germek zorunda kaldılar. İşte bu nedenlerle derleme işi oldukça yavaş gerçekleşti. Bazı kısımlar (örneğin doğal bir grup oluşturan Pavlus’un mektupları) daha hızlı şekilde derlenip toplandı, bazılarıysa daha uzun zaman aldı. Çarpık öğretiler yaymaya çalışan bazı kişilerin türemesinden ötürü İreneyus, İS 180 yılları civarında “Sapkın Öğretilere Karşı” adlı kitabını yazdı. Yazar bu kitapta, İncil’in ilk dört kitapçığını n herkes tarafından kabul görülen doğal bir bütünlük oluşturduğunu belirtir. Bunların yanı sıra geçerli saydığı diğer metinler şunlardır: Elçilerin İşleri, Pavlus’un mektupları, Vahiy ve beş mektup daha. Bundan başka, Muratori Kanonu adı altında geçen, ikinci yüzyılın sonlarına rastlayan ve benzer bir liste içeren bir derleme daha yapılmıştır.
Görülüyor ki, kutsal yazıların ana listesi, yani ilk dört kitapçık, Elçilerin İşleri, Pavlus’un mektupları, 1. Petrus ve 1. Yuhanna, üçüncü yüzyılın başlarına gelindiğinde tartışmasız olarak herkesçe benimsenmişti. İbraniler, Yakup, 2. Petrus, 2. ve 3. Yuhanna, Yahuda ve Vahiy kitapçıklarının derlenmesi daha uzun zaman aldı. Sapkın öğretilerin yarattığı tehlike karşısında, seçilecek yazı ların kaynak yönünden İsa’nın elçilerine dayanması gerektiği, önemli bir koşul oldu. Böylece ilk elçilere veya onlara en yakın olduğu bilinen arkadaşlarına dayandırılan yazılar, daha erken dönemde benimsenirken, birçok eski yapıt gibi, yazarı belli olmayan İbraniler kitapçığı, daha büyük bir ihtiyatla karşılanmış ve kabulü daha uzun zaman almıştır. Bu yazıların seçiminde göz önüne alınan diğer ölçütler de, yazıların geniş çapta bir kabul görmüş ve İncil’in diğer bölümlerinin öğretisiyle uyum içinde olmasıydı. Kuşkusuz en önemlisi, yazıların kendi değerlerini kanıtlamış olup olmadıklarıydı.
Bu ilkelerden hareket ederek topluluklar bazı kitapları kabul etmediler. Hermas’ın Çobanı gibi metinler yararlı görüldü, ama İsa’nın elçilerine dayanmadığı ve onlardan sonraki dönemde yazıldığı için İncil’de yer almadı. Kimi de, “Tomas İncili” gibi, yanlış öğreti yayanların sonradan uydurduğu sahte metinler olarak tamamen reddedildi.
Kilise konseyleri, örneğin İS 397 yılında toplanan Kartaca Konseyi, onaylanan yazılara bir resmiyet kazandırma yönünde kararlar almışlardır; sanıldığının aksine, hangi kitapların benimsenmesi, hangilerinin reddedilmesi yönünde imanlılara baskı uygulamış değildirler. Ayrıca yine yaygın kanının aksine, İznik Konseyi (İS 325) İncil’e girecek kutsal yazıların listesini tartışmak için de ğil, İsa’nın ulûhiyetine ilişkin temel öğreti sorunlarını aydınlığa kavuşturmak için toplanmıştır. Gerçekte bu toplantılara katılanların hepsi, tartışmalarını aynı İncil metnine dayandırmışlardır.
Kutsal Kitap’ta Geçen Edebiyat Türleri
Kral Tanrı, Kral Mesih, İsrail Kralı Kavramları